Fransa'da siyasi kriz derinleşiyor
Fransa'da yüksek kamu borcu sorununun eşlik ettiği siyasi kriz hükümetin düşme ihtimaliyle derinleşti. Başbakan François Bayrou hükümetinin 8 Eylül’deki güven oylamasında düşmesi bekleniyor.
Fransa’da, yüksek kamu borcu nedeniyle ekonomi zora girerken 2026 bütçesi konusunda muhalefetle uzlaşı sağlayamayan Başbakan François Bayrou hükümeti, 8 Eylül’de Ulusal Meclis’te yapılacak güven oylamasında düşebilir.
Son yıllarda kısa ömürlü hükümetlere sahip Fransa’da yüksek kamu borcu sorununa eşlik eden siyasi kriz Bayrou hükümetinin de düşeceği tehlikesiyle derinleşti.
Emmanuel Macron’un 2022’de yeniden cumhurbaşkanı seçildikten sonra peş peşe atadığı başbakanlar Elisabeth Borne, Gabriel Attal ve Michel Barnier’nin ömrü sırayla 1 yıl 7 ay, 8 ay ve 3 ay sürdü.
Ülkede 2024'te yapılan seçimlerden sonra yaşanan süreci ve hükümet krizleri şöyle:
MACRON’UN KARARIYLA GİDİLEN ERKEN SEÇİMLER PARÇALI MECLİS TABLOSU ÇIKARDI
Macron, aşırı sağın oylarını yükselttiği 2024 Avrupa Parlamentosu (AP) seçimlerinin ardından siyaset arenasına "netlik" kazandırmak için parlamentoyu feshederek erken genel seçime gitti.
Haziran ve Temmuz 2024’te yapılan iki turlu seçimlerde Macron’un partisi oy kaybederken, muhalefetteki aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) ile Sosyalist Parti (PS) oylarını artırdı ancak hiçbir parti ya da ittifak mecliste salt çoğunluğu elde edemedi.
Solcu Yeni Halk Cephesi (NFP) ittifakının en fazla sandalye elde ettiği seçimler, Fransız tarihinin en parçalı meclis tablosunu çıkardı ve mecliste aşırı sağ, sol ve merkez sağ olmak üzere 3 ana blok oluştu.
Ayrıca Macron, parlamentoda sahip olduğu nispi çoğunluğu kaybetti.
Anayasaya göre dilediği kişiyi başbakan atama yetkisi olan Macron, siyasi geleneklere uygun şekilde en çok milletvekili olan parti ya da gruptan başbakan atamak yerine, meclisin en küçük partilerinden Cumhuriyetçilerden ılımlı bir isim olan Michel Barnier’yi 5 Eylül 2024’te başbakan atadı.
Barnier’nin kurduğu azınlık hükümetinde, seçimin kazananı sosyalistlerden ve aşırı sağcılardan hiçbir isim yer almazken, Barnier, "seçimin kaybedenlerinden" oluşan bir koalisyon hükümetine başkanlık etti.
Böylece yarı başkanlık sistemi ile yönetilen ve güçlü bir yürütme erki için inşa edilen 5. Cumhuriyet düzenine sahip Fransa’da bir azınlık hükümeti göreve geldi.
Barnier hükümetine tepki gösteren muhalefet Macron’u "mağlup" çıktığı sandık sonuçlarını yok saymakla ve ülkeyi siyasi istikrarsızlığa sürüklemekle suçladı.
BARNİER’NİN MERKEZ SAĞCI AZINLIK HÜKÜMETİNİN ÖMRÜ KISA SÜRDÜ
Seçimlerden yaklaşık iki ay sonra kurulabilen Barnier hükümetine seçimin galibi solcu ittifak en başından itibaren karşı çıkarken, aşırı sağcılar gensoru önergesi sunmayarak hükümete örtülü destek verdi.
Kamu borçları ile darda olan ve 2025 bütçesinin onaylanması seçimler nedeniyle geciken ülkede Barnier’nin ilk zorlu sınavının bütçe tasarına ilişkin görüşmeler olacağı biliniyordu.
Barnier’nin 40 milyar Euro tasarruf ve 20 milyar Euro vergi artışı öngördüğü bütçe tasarısında solcular ve aşırı sağcılar hükümetle uzlaşamadı.
Bunun üzerine, solcular ve 3 aydır hükümete örtük destek veren aşırı sağcılar Barnier'ye karşı gensoru önergesi sundu.
Mecliste 4 Aralık’ta yapılan güven yoklaması 311 milletvekilinin oyuyla Barnier hükümetinin sonunu getirdi, 1962’den sonra Fransa'da ilk kez bir hükümet muhalefetin gensoru önergesi ile düşürüldü.
MACRON’UN İKİNCİ MERKEZ SAĞCI BAŞBAKAN DENEMESİ: FRANÇOİS BAYROU
Barnier hükümetinin düşmesi Fransa’nın bir süre hükümetsiz kalacağı endişesi yaratırken, Macron’a yönelik istifa çağrıları da arttı.
Ancak ülkede yaşanan siyasi krizlerin "sorumlusu" olarak görülen Macron görev süresinin dolacağı 2027 yılına kadar istifa etmeyeceğini yineledi.
Tekrar seçime gidebilmesi için anayasaya göre en az bir yıl beklemesi gereken Fransa Cumhurbaşkanı yeni bir ismi başbakanlık koltuğuna getirmek için yaklaşık iki hafta siyasi parti liderleri ile müzakerede bulundu.
Mecliste en fazla sandalyenin sahibi olan solcu NFP ittifakı "hükümet kurmaya hazırız" mesajı verse de Macron tercihini yine aşırı sağın "hayır" demeyeceği merkez sağcı bir isimden yana kullandı.
Merkez sağcı Demokrat Hareket (MoDem) partisi üyesi François Bayrou 13 Aralık 2024’te başbakanlık koltuğuna getirildi. Bayrou’nun 23 Aralık’ta kurduğu yeni hükümetin de aşırı sağcıların "onayını" aldığı iddia edildi.
BAYROU HÜKÜMETİNİN ZORLU SINAVI: 8 EYLÜL’DEKİ GÜVEN OYLAMASI
Son haftalarda sosyal medya kullanıcılarının ve muhalif siyasilerin 2026 bütçe planına karşı seslerini yükseltmesi ve hükümete karşı harekete geçme çağrısı yapması, Başbakan Bayrou'nun da bütçe çıkmazı nedeniyle düşürülen selefi Michel Barnier ile aynı kaderi paylaşabileceğinin sinyali oldu.
Bayrou da bazı resmi tatillerin kaldırılması ile 43 milyar Euro civarında tasarruf yapılmasını içeren ve Fransızların tepki gösterdiği 2026 bütçesinin görüşülmesi öncesi hükümeti güven oylamasına götüreceğini duyurdu.
Mecliste 8 Eylül’de yapılacak güven oylamasında aşırı sağcılar ve solcuların oluşturduğu muhalefet kanadı hükümeti düşürmekten yana pozisyon alacağını bildirdi.
FRANSA’DA TEMEL ANLAŞMAZLIK KONUSU BÜTÇE
AB üyesi ülkeler arasında 2024'te kamu borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranının en fazla olduğu ülkeler içinde Fransa, bu kategoride yüzde 113 ile üçüncü sırada yer alıyor. Fransa, aynı zamanda yüzde 5,8 ile AB içinde en fazla bütçe açığı veren ülkelerden biri.
Hükümet, kamu borcunu çevirebilmek için tasarruf tedbirleri uygulamak isterken hazırlanan bütçe taslağı muhalefet tarafından "kemer sıkma politikaları" olarak nitelendiriliyor.
2025 bütçesi, yaşanan hükümet krizleri nedeniyle Ulusal Meclis'te onaylanamazken, uzlaşı sağlanamayan görüşmeler hükümete karşı gensoru önergeleriyle sonuçlanıyor.
Bütçe konusu, muhalefet ile hükümet arasındaki temel anlaşmazlık konularından biri olmaya devam ediyor.
